C: Smeerwortel

Mijn moestuin komt steeds iets meer in de buurt van het oorspronkelijke plan wat ik ervoor had. En nu het voorste stuk aan de rechterkant bijna klaar is (met een hügelbed en een natuurlijk hekje) kan ik eindelijk ook beginnen aan de vaste beplanting wat ik voor dat stuk gereserveerd had. En wel met smeerwortel (Symphytum officinale). Het is eigenlijk een plant die in geen enkele natuurlijke moestuin mag ontbreken want het is zo ontzettend waardevol en veelzijdig. Niet alleen voor je tuin zelf (in de vorm van voeding, compostering, mulching, bijenplant), maar ook voor jezelf. Smeerwortel kun je heel goed verwerken in crèmes, zalven en kompressen want het helpt bij allerlei huidproblemen. En het is een hele sterke plant ook nog.
Ik zal hier beschrijven hoe je de smeerwortel makkelijk kunt stekken, waar je op moet letten bij het uitplanten en hoe je het kunt gebruiken om je tuin te voeden. Maar ook hoe je er een geïnfuseerde olie van kunt maken om verder te verwerken in huidproducten.

Het stekken van Smeerwortel:

Ik heb al jaren een smeerwortelplant in m'n voortuin staan, ooit gestekt van een volwassen plant die ik aan de slootkant vond. Het bloeit met roomwitte bloemetjes. Maar vorig jaar zag ik er in het dorp van m'n ouders een aantal staan die heel mooi diep paars waren. Vind ik persoonlijk veel mooier, dus die wilde ik graag voor m'n moestuin hebben. (Mocht je ze zelf ook uit het wild gaan halen, je vind smeerwortel vaak aan slootkanten of op vochtige stukken, in Nederland komen ze heel algemeen voor. Ze bloeien overigens ook in het roze.)

Ben teruggegaan met een schep en heb geprobeerd om de plant met een flink stuk wortels op te graven. Je krijgt nooit alle wortels eruit want smeerwortelplanten wortelen heel diep en ze breken gauw. (Je hoeft dan ook niet bang te zijn dat je de moederplant daar ter plekke uitroeit want die zal zonder problemen weer terug uitgroeien.)

Snij de wortels vervolgens in kleinere stukjes van een paar centimeter en bedek ze met wat aarde. Ik heb de ervaring dat het verder niet zoveel uitmaakt wat je doet. Verticaal of horizontaal in de grond, wat dieper of oppervlakkiger, stekgrond of bemeste grond. Wel zorgen dat de grond niet al te erg uitdroogt maar licht vochtig blijft.

En dan zullen de stukjes wortel vanzelf gaan uitlopen met wat groen. Op dat moment kun je ze gaan overzetten naar hun vaste plek.

Hoewel ze bij mij een ruim jaar in redelijk armoedige omstandigheden in een potje hebben gestaan. Soms helemaal uitgedroogd, weinig ruimte, weinig voeding. Een behoorlijk triest gezicht eigenlijk.

Maar doodgaan? Ho maar...zoals je ziet hebben ze zich inmiddels uitstekend hersteld. Het zijn echt hele sterke planten. Ik wilde ze per se helemaal aan de voorkant van de tuin want dat is buiten het seizoen het natste punt. En daar houden ze wel van.

Eigenschappen en toepassingen van Smeerwortel in de tuin:

De smeerwortelplant heeft een aantal voordelen. Een van de eigenschappen zijn de lange penwortels die de plant aanmaakt. Daardoor is het in staat om voedingsstoffen van veel dieper uit de grond omhoog te halen. Voedingsstoffen waar andere planten niet goed bij kunnen. Ik weet niet of het een officiële term is maar ik heb wel eens horen zeggen dat het vanwege die eigenschappen een 'mijnplant' wordt genoemd. Smeerwortel is daardoor zeer hoog in proteïne, mineralen en sporenelementen (vooral kalium en fosfor)

Die voedingsstoffen worden vervolgens opgeslagen in de bladeren en die kun je dus op hun beurt oogsten om andere planten mee te voeden.

Je kunt dat op verschillende manieren doen:

• Het maken van gier. Dat doe je op dezelfde manier als dat je ook brandnetelgier maakt. Namelijk door de bladeren een paar weken in water te laten rotten, daarna te zeven en te verdunnen (1:10) met gietwater. Gier is makkelijk en snel opneembaar voor planten dus het is altijd slim om er een voorraadje van te hebben staan zodat je meteen kunt bijvoeden als je ziet dat je planten dat nodig hebben.
• Het verwerken in de composthoop. Als je een eigen composthoop of silo hebt dan is het de moeite waard om daar ook wat smeerwortelbladeren aan toe te voegen. Die verrijken met hun voedingsstoffen niet alleen de composthoop, ze zorgen er ook nog eens voor dat de compostering sneller verloopt.
• Het blad als mulch. Je kunt de bladeren in hun geheel onder een plant leggen (bijvoorbeeld onder tomaten). Daardoor zal de grond minder snel uitdrogen en onkruid minder snel opkomen, en als het blad wegrot komen de voedingsstoffen vrij voor de grond. 

Een ander voordeel is dat de plant zo sterk is dat je wel drie keer in het jaar de bladeren kunt oogsten. In het najaar sterven de bladeren af maar de plant is verder winterhard dus in het voorjaar komt ie weer gewoon omhoog.

Elk voordeel heb z'n nadeel:

Toch een woord van waarschuwing, want in deze voordelen zit ook een nadeel. Namelijk dat de plant moeilijk weg te krijgen is als het op een plek staat waar je hem niet wil. Elk stukje wortel wat achterblijft in de grond zal namelijk weer opnieuw uitgroeien tot plant.. en aangezien die wortels zo diep gaan...

Denk dus goed na over de plek waar je hem hebben wil. Bij mij was dat de reden waarom ie dus ruim een jaar zielig in een potje heeft gestaan. Eerder was de beoogde plek nog niet vrij en ik wilde het niet zolang "even" op een ander plekje in de volle grond zetten. Bang dat ik 'm daar dan nooit meer weg zou krijgen. 

Vanwege dit gegeven kun je ervoor kiezen om het alleen in het wild te oogsten, als je een goed (niet-verontreinigd) plekje weet waar ze groeien.

Traditioneel wordt smeerwortel trouwens ook vaak onder fruitbomen gezet. Ik heb er in de achtertuin sinds dit voorjaar een onder de appelboom staan. Midden in de kippenren waardoor de kippen de plant met vlagen helemaal opvreten. Wat geen probleem is overigens. De plant herstelt zich elke keer en de kippen hebben er een gezond proteïnerijk hapje aan.

Smeerwortel voor je huid:

De term smeerwortel is soms misleidend, omdat je er vanuit kunt gaan dat het alleen om de wortel van de plant gaat. Voor het gebruik van smeerwortel in huidproducten kun je echter zowel de bladeren als de wortel gebruiken. 

De reden dat smeerwortel zo vaak wordt gebruikt in huidverzorging is omdat het eigenschappen heeft die wondhelend, verzachtend, bloedstelpend en ontstekingswerend zijn. Maar daarnaast kan het ook beschadigd bindweefsel en kraakbeen herstellen en bevordert het de heling van botbreuken* 

Denk dus aan schaafwonden, brandwonden, kloven, acne, insectenbeten, eczeem, droge huid enz. Maar ook aan kneuzingen, verzwikkingen, blauwe plekken, blessures etc.

Kompressen

Voor kompressen kun je wat wortel raspen of wat blad tot moes slaan en dat (eventueel aangemaakt met wat water zodat het wat papperiger wordt) rechtstreeks op de huid zwachtelen en een paar uur laten zitten. Eventueel eerst wat (olijf)olie op de huid smeren als die overgevoelig is.

(Dit had Mirjam goed kunnen gebruiken toen ze deze zomer op vakantie door haar enkel ging!)

Geïnfuseerde olie (Maceraat)

Makkelijker om te bewaren is een olie waarin smeerwortelbladeren getrokken hebben. Om dat te maken kun je zowel gedroogd blad als 'vers' blad gebruiken. Ik zet vers tussen aanhalingstekens want om schimmel tegen te gaan is het aan te raden om het vers geplukte blad 12-24 uur te laten liggen zodat het slap wordt en enigszins verwelkt, dan pas in kleinere stukjes te knippen en met olie te overgieten. (Hoe kleiner de stukjes blad, hoe beter.)

Kort gezegd zijn er twee manieren om te macereren. 

1. De snelle manier is om de blaadjes in wat vette olie (zoals bijvoorbeeld olijfolie, amandelolie, jojobaolie, zonnebloemolie) "au-bain-marie" op het fornuis te zetten en zo voor een aantal uur zachtjes warm te houden. Op die manier stimuleer je de werkzame stoffen (die oplosbaar zijn in olie) vrij te komen. Daarna de blaadjes eruit zeven en de geïnfuseerde olie (het maceraat) overgieten in een gesteriliseerd potje. Koel, donker en droog ongeveer één jaar houdbaar.
2. Een langzamere maar krachtigere manier is het zogenaamde "koud macereren". Daarbij overgiet je de gedroogde bloemblaadjes met vette olie (zoals bijvoorbeeld olijfolie, amandelolie, jojobaolie, zonnebloemolie) in een schoon potje en laat het voor ongeveer drie weken op een warm zonnig plekje trekken. Door de warmte en kracht van de zon komen de inhoudsstoffen vrij en worden opgenomen door de basisolie. Na drie-vier weken de blaadjes eruit zeven en de geïnfuseerde olie (het maceraat) overgieten in een gesteriliseerd potje. Koel, donker en droog ongeveer één jaar houdbaar.

Om van de olie vervolgens een crème of zalf te maken kun je meer informatie vinden in de eerder geschreven posts:

-Zelf crème en zalf maken: Deel 1, de achtergrond.

-Zelf crème en zalf maken: Deel 2, Crème & lotion

-Maak het zelf: Calendulazalf (Calendula-olie hier vervangen voor smeerwortelolie)

Veel plezier, hopelijk heb ik jullie een beetje warm gemaakt voor deze plant!

(*uit: Groot handboek Geneeskrachtige Planten, 5e druk.  Dr. Geert Verhelst)

C: Garden Mania

Een kleine twee weken geleden was ik jarig en kreeg van Mirjam (onder andere) een gezamenlijk bezoek aan "Garden Mania" cadeau. Dat is de stadstuin van Eindhoven, op Strijp-S. (Het is in de verte te vergelijken met de Prinzessinnengarten van Berlijn waar ik eerder over schreef hier. Maar gek genoeg was ik in die van Eindhoven nog nooit geweest, hoewel ik er toch vaak genoeg in de buurt kom.)

Afgelopen zondag was de perfecte dag om er samen naartoe te gaan want toen was het "Hallo Cultuur!"-dag in Eindhoven. De opening van het nieuwe culturele seizoen waar ook Garden Mania aan meedeed met de opening van hun zelfpluk-theetuin. Tenminste, het léék perfect, ware het niet dat Mirjam enorm verkouden en een beetje grieperig was... maar dan moet je juist even lekker buiten in het zonnetje gaan zitten, toch?!

Bij de bar van het complex kon je tegen betaling een groot leeg theeglas krijgen.

Met daarbij een plattegrond van het complex en informatie waar precies welke theekruiden groeien.

(Aah, zie je Mirjam's rode neus.. ze zag er echt heel zielig uit!)

 Wel slim om dus maar voor wat geneeskrachtige kruiden te gaan. Tijm, dropplant en salie tegen de slijm en verkoudheid; oregano voor de weerstand; citroenmelisse en munt voor de verfrissing.

En dan lekker laten trekken in heet water en rustig in het zonnetje opdrinken.

Ze hebben daar genoeg leuke plekjes om te gaan zitten.

Zelfs overdekt.

Het terrein zelf is niet zo heel groot, maar leuk genoeg om eens doorheen te wandelen als je in de buurt bent. Het ligt helemaal niet zo ver van het station vandaan en natuurlijk midden op Strijp-S.. daar is genoeg leuks te doen qua winkeltjes, cafeetjes etc. (Wat dacht je trouwens van de komende Dutch Design Week die er weer aan zit te komen in oktober bijvoorbeeld.) Maar ook vanuit Garden Mania zelf wordt er van alles georganiseerd, kijk maar eens op hun site.

Dan laat ik intussen nog wat foto's zien ter impressie. Echt wel leuk hoe je de stad eromheen als omgeving hebt. Dat maakt dit een kleine groene oase in het geheel. 

Veel beterschap Mir, ik hoop dat je je intussen alweer een stuk beter voelt!

C: Kokospasta zelf maken

Ik geef toe, dit is niet het meest alledaagse wat je in je keuken kunt klaarmaken. Maar als je een beetje in het eetgebied zit waar ik me de laatste maanden met m'n allergeen-vrije dieet in begeef, dan is het zo raar nog niet. Kokospasta is dan een ingrediënt wat je kunt inzetten in veel verschillende recepten, als gezond alternatief. Het is niet hetzelfde als kokosolie want in de pasta zitten ook alle kokosvezels nog. Wel is het licht zoet, bomvol gezonde stoffen en vetten, en werkelijk stúkken goedkoper als je het zelf maakt dan als je het zou moeten kopen. Bovendien, niet moeilijk om te maken.. al heb je wel een keukenmachine nodig.... en kokos uiteraard.

Of kokos-rasp eigenlijk. Het bekende gedroogde spul wat je in elke supermarkt kunt kopen. Maar om zeker te zijn dat het puur geproduceerd is koop ik de biologische variant. (Verse kokos is trouwens niet geschikt.)

Hou het alleen niet bij één zakje. Het maken van een pasta is alleen te doen als je ook wat massa in je machine hebt zitten. 600 gram bijvoorbeeld, zoals ik hier heb gedaan. Gebruik een S-blad voor het draaien.

Nu heeft mijn machine een redelijk sterke motor. Toch zet ik 'm niet op de hoogste stand. Net als met auto's die een berg op rijden is het naar mijn gevoel beter om het in een lagere versnelling en wat langzamer te doen. Maar misschien is dat helemaal niet nodig. Toch, ik neem liever het zekere voor het onzekere. De meeste machines zijn niet gemaakt om een lange tijd in hoge stand achter elkaar door te blijven draaien.
Een werktijd is dus ook moeilijk te geven. Echte hele sterke machines kunnen het voluit in een paar minuten. Doe je het een stuk rustiger dan kan het wel 20-30 minuten duren.
Het kan geen kwaad om tussendoor te stoppen en de machine een tijdje te laten afkoelen, mocht je het idee krijgen dat de motor te heet wordt. Op elk moment in het proces heeft het geen invloed in het maken van de pasta.

Tussendoor heb ik steeds een foto gemaakt om te laten zien wat er met de kokos gebeurt. Van fijn en droog naar steeds iets plakkeriger en vetter. Tot het uiteindelijk pasteus en 'vloeibaar' wordt. Het is trouwens slim om af en toe de zijkanten schoon te schrapen met een spatel omdat anders teveel aan de kant blijft plakken.

Zoals je op de laatste foto kunt zien is het redelijk zacht en smeerbaar. Eenmaal in een potje en afgekoeld naar kamertemperatuur zal het weer een stuk opstijven (zoals je op de foto helemaal bovenaan het bericht kunt zien.) Dit is weer omkeerbaar als je het wat opwarmt (au bain marie). Soms is het namelijk fijn als de pasta wat meer smeerbaar is en soms maakt het niet uit.

In principe is dit het. Eén ingrediënt en klaar. Maar afhankelijk van je smaak of gebruik kun je het wat oppimpen als je wil. Een snufje zout doe ik er meestal wel bij, maar als je hieronder verder leest zie je nog meer mogelijkheden.

Waar gebruik je het voor?

• Je kunt kokospasta zo eten, rechtstreeks uit de pot als een snel lekker hapje. Al moet ik bekennen dat ik het daar zelf net niet zoet genoeg voor vind. Ook als broodbeleg of als smeersel op cake/ koekje/ fruit etc. mag het van mij net wat zoeter zijn. Dat kan makkelijk door tijdens het maken, tegen het eind, wat honing/ maple syrup/ agave siroop e.d. naar smaak toe te voegen. Ook wordt er wel eens kaneelpoeder of vanille extract als smaak bijgedaan, of cacaopoeder. Net wat je zelf lekker vindt.
• Doordat het mengsel wat opstijft als het afkoelt wordt het ook vaak gebruikt als gezonder glazuur op taartjes of andere baksels zoals muffins of cupcakes. Je kunt het eventueel samen met wat fruit pureren om het zo een sterkere smaak/kleur te geven.
•  In gebak-baksels zelf kun je het gebruiken als alternatief voor boter. Schijnt.. Dat heb ik zelf nog niet uitgeprobeerd dus hou me ten goede. In ieder geval kun je het wel gebruiken als alternatief voor notenboters (zoals amandelpasta, pindakaas, cashewboter etc.) mocht je een recept noot-vrij willen maken. Het laat zich anders ook vrij makkelijk mengen met notenboters voor allerlei toepassingen.
• Gemixt door smoothies heen gaat ook heel goed. Het geeft net een lepeltje extra gezonde vetten mee. (En vet helpt bij de opname van de vitamines.)
• De combinaties met chocolade en banaan zijn bijna klassiek. Allerlei zelfgemaakte toetjes waar dat in gaat kunnen er vaak ook wat kokospasta in kwijt. Maar soms hoef je helemaal niet zo moeilijk te denken.. een stukje donkere chocola (of een schijfje banaan), een toefje kokospasta erop, misschien wat fijngehakte nootjes eroverheen en Hap!
• Ooit aan zelfgemaakt bounty's gedacht? De gezonde variant? Google maar eens want er zijn veel recepten van, maar extra lekker wordt ie met kokospasta!!
• Zelf was een van mijn favoriete hapjes altijd een opengesneden dadel, wat monchou erin en daar een cashewnoot in gestoken. Superrrrlekker. Maar zonder koemelk (en dus monchou) gaat het ook perfect als je daar kokospasta voor gebruikt.. Ah, een ontdekking!!!

Nou, er is vast nog veel meer te bedenken. Dus als je ooit in een avontuurlijke keukenbui bent dan is dit een goeie om eens uit te proberen. In het potje blijft het trouwens heel lang goed (hoeft niet eens in de koelkast) dus altijd handig om achter de hand te hebben.

C: Natuurlijk moestuinhek

Jaa, ik heb eindelijk een hekje gemaakt bij m'n moestuin. Dat was steeds een ding op m'n doe-lijstje waar ik nooit aan toe leek te komen, maar wat ik wél erg graag wilde omdat alles er zo open bijlag steeds. En nu staat ie er opeens!
(Eerlijk gezegd stond ie er afgelopen zondag óók al, want toen heb ik 'm gemaakt, maar daarna begon m'n zomercursus illustreren in Rotterdam. 4 volle dagen waarin ik 's ochtends om half 8 al van huis moest en 's avonds pas om half 8 weer moe thuiskwam. Geen puf om naar m'n moestuin om te kijken... Vanmorgen op weg naar m'n werk kon ik het echter niet laten om toch weer even langs te fietsen om te zien hoe alles erbij stond en toen voelde het wel even alsof ie er 'opeens' stond.. was alweer bijna vergeten dat ik 'm gemaakt had na die vier intensieve dagen.)

Voor en na, altijd leuk.

Ik wist al die tijd al dat ik een zelfgemaakt hek wilde maken van stammetjes of takken. Vanwege de natuurlijke uitstraling vooral, maar ook wel omdat ik het dan lokaal bij elkaar kon sprokkelen en voor bijna geen kosten. In eerste instantie had ik m'n oog laten vallen op eikenhouten takken. Want dat is hard hout en gaat wel een tijdje mee. Dat was nog in de tijd dat het WK-voetbal aan de gang was en er hier langs een binnendoor-weggetje wat eikenbomen waren gerooid waarvan de dunne takken achterbleven. Andere mensen keken voetbal en ik was op strooptocht naar bruikbaar materiaal. Maar de oogst viel tegen. Bijna alle takken waren veel te grillig van vorm, als bliksemschichten. Terwijl ik juist iets wilde wat redelijk recht was.
Dus toen kwam het hele project weer terug op m'n doe-lijstje terecht.

Uiteindelijk kwam ik uit bij lijsterbes-stammetjes. Die groeien mooi recht en behoorlijk gelijkmatig van diameter. Vanwege een hoog gehalte aan looistoffen is ook dat vrij hard hout. En het bos staat er hier vol mee. Duizenden dunne lijsterbessen waar ik dagelijks langsloop. Komt dat even mooi uit!

De stammetjes die in de grond staan als steunpalen zijn iets dikkere kastanjehouten palen, gekocht bij het tuincentrum. (En zo gekozen omdat ik iets wilde wat iets duurzamer was dan de gewone (vaak bespoten) grenen paaltjes die je normaal koopt. Het grondwater staat vooraan in de moestuin best hoog buiten het seizoen, dus die rotten anders zo weg.) De 2 lange horizontale planken van 4 meter waren oorspronkelijk één plank maar heb ik met de decoupeerzaag in de lengte in tweeën gezaagd, en daar zijn de lijsterbes stammetjes vervolgens met rvs-schroeven tegenaan gezet.

Het is wellicht niet het meest degelijke hek wat er bestaat, maar ik vind 'm supermooi. Vooral als het hout wat verder gaat vergrijzen en het meer één geheel wordt. Heb het idee dat het toch wel een jaar of vijf mee zou moeten gaan. Op zich raken de stammetjes nergens de grond, ze zijn zwevend opgehangen dus dat moet schelen. En mocht het gaan rotten dan is het allemaal helemaal composteerbaar, dus geen afval! Ik weet nu ook dat een soortgelijk hek dan weer vrij snel gemaakt is dus vind het al met al nog steeds een mooi groen alternatief.

Aan de andere kant van het centrale looppad heb ik een tijdje terug een degelijk tweedehands houten hek voor niets kunnen meenemen, dus op een poortje na ben ik helemaal klaar. Maar ja, dat poortje staat dus nog wel steeds op m'n doe-lijstje!

C: Het maken van een Hügelbed

 

Ik had het project in een eerder bericht al aangekondigd: Het maken van een Hügelbed in m'n moestuin. Maar nu is ie ook klaar! Hierbij het hele proces op een rijtje. Dan weet je daarna precies wat het is, want bij mij op het complex zijn er maar een paar die me niet wazig aankeken als ik vertelde dat ik met een hügelbed bezig was. Haha.

Het begon eigenlijk al in het voorjaar. Het voorste stuk tuin van het rechtergedeelte zou een nieuwe bestemming moeten krijgen nadat de knofloken baan zouden ruimen.

Want zo kan het natuurlijk niet blijven! Ook hier kruipt zevenblad en akkerwinde vanuit het openbare pad zo m'n tuin in.

Dus dat werd even doorbijten. Grond opschonen en bamboescherm ingraven. En alvast paaltjes neerzetten voor wat ooit een heus hekje moet gaan worden.

Omdat dit voorste stuk tuin in de winter en voorjaar best last heeft van hoog water, en dus zompige grond, leek het me bij uitstek geschikt voor een verhoogd bed... En niet zomaar een verhoogd bed (want al m'n bedden in de tuin zijn sowieso al verhoogd) nee, een éxtra verhoogd bed. Een extra speciaal verhoogd bed. Een hügelbed! 

In de permacultuur bestaat het begrip Hügelkultur (of Hugelcultuur). Het is afgeleid van een oud Oost-Europees gebruik om grond te verrijken. Hügel is het Duitse woord voor wat wij 'hoop' zouden noemen,. (Als in mierenhoop, of molshoop.) Een verhoging op de grond, feitelijk. Alleen dan niet van alleen zand, maar van een opeenstapeling van meerdere plantaardige materialen die, terwijl ze langzaam vergaan, voedingsstoffen afgeven en voor een stabiele waterhuishouding zorgen. Een heel rijk en vruchtbaar bed dus. En daar zitten dan nog meer voordelen aan vast, want het warmt in de zomer sneller op vanwege de vorm, terwijl het rottende materiaal binnenin er als een soort spons voor zorgt dat het niet uitdroogt. Low-maintenance dus..  Dat wilde ik wel eens uitproberen...

Ik heb een poos Marktplaats in de gaten gehouden voor gratis dakpannen in de buurt. Vanuit ecologisch oogpunt wilde ik proberen om alles zoveel mogelijk gratis en uit de nabije omgeving te halen. En dakpannen leken me bijzonder geschikt omdat het aardewerk de warmte goed kan vangen en je er ook allerlei vormen van kan maken. In mijn rechte-lijnen-tuin wilde ik voor dit permacultuur-project eens géén strakke lineaire vorm maar iets ronds.. of ovaals,  of nee.... ei-vormig!! Het duurde al met al een dikke maand voor ik beet had. Maar 3 kilometer bij me vandaan. (Dakpannen worden redelijk vaak gratis aangeboden door mensen die een dakkapel laten plaatsen.)

Het ei-vormige bed was dus gemaakt (na toch wel eindeloos schouwen met dakpannen.), en zo kon ik niet lang daarna aan de grote "Hügeldag" beginnen. Die startte met een ritje naar het bos. Daar heb ik m'n auto volgeladen met vermolmd hout. Hoe poreuzer en brozer, hoe beter. Vers hout is ook wel mogelijk maar dan duurt het wel erg lang (jaaaren) voor het bed daar profijt van krijgt qua voedingsstoffen. Eigenlijk moet het hout zo vergaan zijn dat je het niet meer voor de kachel kunt gebruiken. En een bos ligt daar over het algemeen vol mee.

Terug in de moestuin ben ik eerst de grond in het bed gaan afgraven. Dat hoeft niet per se maar anders wordt de hoop wellicht wel erg hoog en ik vindt het eerlijk gezegd ook wel zonde van de vruchtbare grond die je anders begraaft. Hier had ik toch wel zo'n 7 kruiwagens vol met aarde.
Achter het bed, aan de kopse kant heb ik trouwens ook al verteerde mest en compost klaarliggen.

Ook breng ik een laag karton aan. (Nog opgespaard uit de tijd dat Mirjam haar keuken aan het verbouwen was!!) Want hoewel ik de grond daar zoveel mogelijk heb schoongemaakt van (daar heb je ze weer) zevenblad en akkerwinde.. wil ik niet het risico lopen dat dat er meteen weer doorheen gaat groeien. En nu kan het nog.

En dan kan het stapelen beginnen. (Veel berkenstammetjes lagen er in het bos, zoals je ziet.) Alle spleten ertussen zoveel mogelijk opgevuld met kleinere (dooie) takjes.

Daarna een tweede laag (Vooral eikenhouten dooie takken). Bij deze laag werk ik meer naar het midden omhoog. Niet erg goed te zien op de foto, maar ik hou de randen dus lager dan het midden, als een hoopje dus.

Daarna gaat er een laag houtsnippers overheen. Of eigenlijk, ertussen. Om de spleten op te vullen. Op dit moment dacht ik namelijk opeens dat ik misschien wel een enorm muizenparadijs aan het maken was.. Daar zit ik niet zo op te wachten maar de toekomst zal moeten uitmaken of ik me voor niets zorgen heb zitten maken. (Overbuurvrouw Irene, ook een permacultuur-liefhebster, was zo lief om foto's in actie te maken. Anders kan ik nooit bewijzen dat ik dit echt allemaal helemaal zelf doe natuurlijk!)

Om zoveel hout makkelijker te laten composteren (verteren) is het slim wat extra stikstof toe te voegen. Ik strooide er o.a. bloedmeel overheen en eigengemaakte kippencompost als stikstof-gift. En waterde vervolgens alles goed in. Ongeveer 5 volle gieters water zijn over het hout gegaan om ze goed vochtig te maken voor de volgende stap kwam.

Een flinke laag vers snoeihout ging er overheen. In dit geval veel twijgen van m'n appelboom, want die gaat er toch in de herfst helemaal uit. Maar ook uitlopers van de druif en van de komkommer. En wat pompoenblad en toppen van de bladspinazie. Zolang er maar geen zaad inzit is het in principe bruikbaar. Deze verse laag zal lekker gaan broeien.

Vervolgens gaat er een flinke laag verteerde mest en compost overheen. (Weer dank Irene, voor het maken van de foto.) Tegen deze tijd was ik trouwens al behoorlijk moe van al het sjouwen en slepen en spitten en verplaatsen...Een soort boot-camp..Maar het einde is bijna in zicht!

De oorspronkelijke aarde gaat er nog overheen. Ik had 7 kruiwagens, maar die kreeg ik er niet meteen allemaal op, vanwege de vorm rolde het er op een gegeven moment te makkelijk vanaf. Ook ondanks flink aanstampen. De massa die eronder zit is natuurlijk ook nog behoorlijk flexibel door die verse takken. Dat zal met de tijd wel een beetje verder gaan inzakken en steviger worden.
Maar erg is dat niet trouwens, die extra grond kan ik ook makkelijk elders in de tuin gebruiken.
Genoeg voor één dag. Heb de hoop afgedekt met plastic zeil tegen de harde regenbuien die voorspeld werden.

Want zo kaal kun je de hoop natuurlijk niet laten liggen. Het moet beplant worden om wegspoelen van voedingsstoffen en aarde tegen te gaan. Alleen, je moet het bed óók even de tijd geven om te settelen en in te zakken. Het is sowieso slim om er niet meteen gewassen op te zetten die veel stikstof vragen (zoals kolen bijvoorbeeld) omdat het verteren van het hout in eerste instantie nog veel stikstof vraagt.
Niet zo erg dus dat we al redelijk op het eind van het seizoen zitten. Ik plant er binnenkort dus maar wat groenbemester op (phacelia en klaver) die het bed nog wat meer zullen helpen met de stikstofbehoefte en ga er dan verder in het voorjaar wel echt mee aan de slag.
Zal dan later nog even stilstaan bij het nieuwe hügelbed als we in September het herfstwandelingetje door de moestuin gaan maken. Als het goed is heeft ie dan al een groen vachtje!

Erg blij met m'n nieuwe eivormige bedje!